Recensie van 'Latijn. Een taal voor iedereen'5 september 2009 - Er zijn vele taalcursussen op de markt, ook om Latijn te leren, maar niet zoals die van René van Royen. Latijn. Een taal voor iedereen laat belangstellenden op een eenvoudige en aansprekende manier kennis maken met het Engels van de Middeleeuwen en de wereldtaal van de rooms-katholieke kerk. Aldus Frank G. Bosman. Hieronder zijn recensie.
Niet helemaal dood"Latijn is een taal voor iedereen," aldus historicus René van Royen. Dat lijkt een boude uitspraak: Latijn is een elitetaal, voer voor gymnasiasten, juristen en een paar verdwaalde theologen. Toch is dat niet helemaal waar. Latijn was ooit het Engels van de Middeleeuwen: alle belangrijke literatuur van Europa werd in het Latijn geschreven. En Latijn is ook tegenwoordig geen dode taal, althans niet helemaal. Een paar Finnen verzorgen dagelijks radio-uitzendingen in het Latijn (Nuntii Latini) en een groepje Vaticaanse latinisten zwoegt elk jaar op de Parvum verborum novatorum lexicum om moderne woorden van een Latijnse vertaling te voorzien.
Dat dit nog een hele klus is, bewijst het intrigerende feit dat de laatste encycliek van Benedictus XVI Caritas in Veritate al wel in enkele moderne talen is gepubliceerd, terwijl de Latijnse tekst nog op zich laat wachten. De latinisten hebben moeite met het vertalen van woorden als 'beurscrisis' en 'graaimanagers'. Ook het gebruik van Latijn als officiële liturgische taal van de wereldwijde RK-Kerk moeten we niet vergeten.
Hoe een Romein denktVan Royen schreef al eerder boeken over de historiciteit van de striphelden Asterix en Obelix (Asterix en de Waarheid en Asterix en de wijde wereld). Hierin bewees hij al dat wetenschappelijkheid en leesbaarheid heel goed hand in hand kunnen gaan. In tegenstelling tot veel andere taalcursussen geeft die van Van Royen niet louter rijtjes en oefeningen, maar vertelt hij ook over de geschiedenis van Rome en het Latijn, en vooral over hoe een Romein taalkundig denkt. Zo is bijvoorbeeld niet de volgorde van de woorden in de zin bepalend voor de grammaticale betekenis van een woord, maar de naamval. Dat laatste is nog steeds het geval in het moderne Duits.
KerklatijnOok voor belangstellenden voor het kerklatijn is dit boek een aanrader. Van Rooyen leert zijn lezers Latijn met teksten van Julius Caesar, de beroemde keizer en veldheer. Maar toch heb je daar ook heel veel aan als je kerkelijke teksten in hun oorspronkelijke taal wil lezen. Denk aan encyclieken en andere kerkelijke bronnen, aan de Gregoriaanse gezangen, een Latijnse hoogmis, enzovoorts. De RK-Kerk houdt zo vast aan Latijn als de liturgische taal bij voorkeur, omdat deze taal zo universeel is. Ik heb al een paar keer het genoegen gehad om in één of ander verdwaald Frans dorp een zondagsmis bij te wonen en te merken dat ik gewoon mee kan zingen en bidden, in het Latijn. In die vreemde, toch niet zo dode taal, kan je iets proeven van de wereldomvattendheid van de roomse traditie.
KritiekHelemaal perfect is Van Royens boek niet. Zo schrijft de historicus dat aan het begin van onze jaartelling 'de Britten in onvervalste Romeinen veranderd’ waren en even later dat heel 'heel West-Europa Latijn sprak en schreef’. Twee schromelijke overdrijvingen, maar vergeeflijk omdat ze de passie van de auteur weerspiegelen. De bewering dat de Engelsen een meewerkend voorwerp 'indirect subject' (in plaats van 'indirect object') noemen, is natuurlijk gewoon slordig. Voor de rest: ja, inderdaad, Latijn is een taal voor iedereen.
--------------------------------------------------------------------------------
René van Royen, Latijn. Een taal voor iedereen, Bert Bakker: Amsterdam (2009), isbn 9789035132252, € 16.95.
Drs. Frank G. Bosman is theoloog en verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. Zie zijn weblog:
www.goedgezelschap.eu.
