De Schrift lezende valt echter niet te ontkennen dat het Laatste Avondmaal, gehouden door Christus en zijn apostelen, wel echt een Maaltijd was. Dat ontkent geenszins de inhoud van de mooie openingspost, maar toch. De maaltijd is altijd al een belangrijk onderdeel geweest in zowel het OT als het NT. Want in de offercultus in de Tempel, werd na bijna elk offer de resterende gedeelten van het dier in een maaltijd genuttigd. Hetzij door de offeraar, hetzij door de priesters. Ook lees je regelmatig dat men ter ere van de Heer een maaltijd hield. In de eerste christengemeente was de Eucharistie waarschijnlijk ook iets meer in de setting van een heilige Maaltijd.
Beste Robert,
De maaltijd van bijv. het offerlam was de noodzakelijke voltooiing van het offer en natuurlijk de innigste deelname eraan door de gelovige Joden van de Tempeltijd.
De liefdesmaaltijd agapè en de maaltijden ter ere van de Heer zijn niet te vergelijken noch essentieel verbonden met het H. Misoffer in wezenlijke zin en slechts in symbolische zin met de H. Communie, dat een offermaal is.
In de eerste christengemeente was de eucharistie evenzeer Misoffer. Ook al werd het door het agapè voorafgegaan, waarover Paulus spreekt, maar het agapè was geen deel van de eucharistieviering van de vroege Christen. Er zijn maaltijdelementen in de H. Eucharistie, maar de maaltijd is niet haar wezen, maar eerder haar vormen (daarmee ben ik het zelfs met kard. Danneels eens, zie preek op Beloken Pasen door hem). De vormen en elementen van brood en wijn zijn uit het offermaal van de Joodse cultus genomen, maar het wezen van de H. Eucharistie, van het Sacrament, blijft het Offer "zonder meer" (om met Pius XII en Benedictus XIV te spreken).
In de Gewone Ritus bevindt het aspect van de Maaltijd zich iets meer op de voorgrond dan in de Buitengewone Ritus. Dit betekent echter niet dat de hiërarchische gemeenschap met God, zoals beschreven in de openingspost, daardoor op de achtergrond is geraakt. Tenminste, als de ritus correct wordt opgedragen en er degelijk katholiek wordt gepreekt, dan kan dat niet het geval zijn. Sterker nog: de Gewone Ritus plaatst de gelovigen als het ware dichter bij het gebeuren, het sacramentele Offer is nu zichtbaarder en hoorbaarder. Samen met Maria staan we als de geliefde leerling zo onder het Kruis, terwijl we met Christus Maaltijd houden.
De Heilige Mis is dus géén maaltijd houden, beste Robert. De H. Mis dient niet ter verzadiging van het lichaam en haar wezen is Offer en niets anders. Overigens ben ik het natuurlijk niet met je eens dat thans in de gewone uitdrukking van de Romeinse Ritus (Novus Ordo Missae of Nieuwe Mis) het sacramentele Offer zichtbaarder en hoorbaarder geworden is, en dat het dus allemaal beter is dan vroeger geworden (in de officiële vernieuwde boeken). Daarmee ben ik het oneens, op pastorale gronden.
Door de stortvloed aan woorden, de grote nadruk op de woorddienst en het verdoezelen van het Offerkarakter in met name Eucharistisch Gebed II en door verwijdering van zoveel sacrificiële gebeden door de Commissie van prof. Bugnini 1965-1969, is het sacramentele Offer voor de gewone gelovigen gewoon ondergesneeuwd of zelfs verwijderd. Als je met katholieke gelovigen nu over Offer, tegenwoordigstelling van het Kruisoffer enzovoorts, spreekt, zegt men: "Is dat echt nog zo? Dat noemen wij zo niet meer, hoor."
Als de nadruk bij de Eucharistie dus iets meer op de Maaltijd komt te liggen, dan moeten we niet denken aan een gewone maaltijd waarin we enkel samen rondom een tafel zitten te eten. Dan moeten we denken aan een hoogheilig Offermaaltijd, met Jezus Christus als Gastheer en als Offerande. Een Offermaaltijd waarin we met de Heer spreken, onze schuld belijden, zijn Woord aanhoren, Hem danken, loven en bidden en waarin het allerheiligst Offer ter vergeving van zonden wordt tegenwoordiggesteld. Maar ook een intieme Maaltijd met de Heer, waarin zijn goddelijke Liefde door ons heen kan stromen en de gemeenschap der gelovigen inderdaad verheft en heiligt tot de werkelijke gemeenschap met Hem en heel zijn Kerk.
De Offermaaltijd is de Heilige Communie. Maar de Communie door de leken is niet strikt noodzakelijk voor het Misoffer, en niet het hoogtepunt van de viering als zodanig. Jouw uitdrukking is correct als je het op de Heilige Communie toepast, die ook buiten de H. Mis kan plaatsvinden, ofschoon bij voorkeur in de Heilige Mis.
Over het wezen van de Heilige Mis, laat ik Paus Pius XII maar aan het woord. Ik heb geen autoriteit immers....
301. Het heilig offer van het altaar wordt besloten door de communie, de deelname aan het goddelijk offermaal. Maar, zoals allen weten, voor de integriteit van dat offer wordt alleen vereist, dat de priester het hemels voedsel nuttigt, niet echter, dat ook het volk - wat overigens ten zeerste te wensen is - tot de heilige tafel nadert.
Het lijkt ons goed, hieromtrent de opmerkingen te herhalen van onze voorganger Benedictus XIV op de definities van het concilie van Trente. "Het eerste, wat voor ons valt op te maken, is, dat het bij geen enkel gelovige mag opkomen, dat de stille Missen, waarin alleen de priester de Eucharistie nuttigt, daarom de waarde van het ware, volmaakte en volledige door Christus de Heer ingestelde onbloedige offer verliezen en dus voor ongeoorloofd moeten gehouden worden. Ook is het de gelovigen niet onbekend, of althans zij kunnen gemakkelijk daaromtrent onderwezen worden, dat het heilig concilie van Trente, steunend op de leer van de onafgebroken overlevering van de Kerk, het daarmee strijdige nieuwe en valse gevoelen van Luther veroordeeld heeft." 1 Paus Benedictus XIV, Encycliek Certiores effecti, d.d. 13 nov. 1742, nr. 1. "Als iemand zegt, dat de Missen, waarbij alleen de priester sacramenteel communiceert, ongeoorloofd zijn en daarom moeten worden afgeschaft, hij zij in de ban." 2 Concilie van Trente, Sessie 22, can 8
302. Van de weg van de waarheid dwalen dus zij af, die weigeren te celebreren, dan alleen als het christenvolk tot de heilige tafel nadert. Nog meer zij, die ter verdediging van de absolute noodzakelijkheid, dat de gelovigen tezamen met de priester zich met de eucharistische spijze voeden, valselijk beweren, dat men hier niet te doen heeft met een offer zonder meer, maar met een offer én een maaltijd van broederlijke gemeenschap, en die daarom van de gezamenlijk ontvangen heilige Communie bijna het hoogtepunt van heel de viering maken.
303. Immers, het moet nog eens met alle nadruk worden opgemerkt: het eucharistisch offer bestaat wezenlijk uit de onbloedige offering van het goddelijk slachtoffer, die op mystieke wijze blijkt uit de scheiding van de heilige gedaanten en uit de aanbieding daarvan aan de eeuwige Vader. De heilige Communie behoort tot de integriteit van het offer en tot de deelname er aan door het nuttigen van het heilig Sacrament; en terwijl deze communie voor de offerende priester volstrekt noodzakelijk is, is zij voor de gelovigen slechts zeer sterk aan te bevelen.
Het offer behoort tot het wezen van de eucharistie, de communie tot de integriteit van de viering. Wezen en integriteit zijn twee verschillende dingen.
Dat maar als toevoeging.
Ik weet dat het allemaal lastige categorieën zijn.
Deze encycliek is echt aan te bevelen. Overigens zijn we ook in Redemptionis sacramentum (2000) mooi die leer verwoord en ook in Lumen gentium (1963) over het eucharistisch offer. Voor de liturgische afdwalingen etc. is Mediator Dei (1947) echter zeer aan te bevelen. Het was een profetisch decreet van Pius XII, een grote heilige paus overigens in mijn opinie, die het verdient om reeds nu zaligverklaard te worden. Hij heeft dan ook (mijn) de held Bisschop Clemens von Galen tot kardinaal gecreëerd in 1946....
